LỜI NÓI ĐẦU
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho tất cả chúng ta trong đời sống hiện đại: từ gợi ý nội dung, nhận diện hình ảnh, xe tự hành, cho đến hệ thống hỗ trợ quyết định trong y tế, tài chính và giáo dục. Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) giữ vai trò đặc biệt trong số các nhánh ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Ngôn ngữ tự nhiên là phương tiện cơ bản và thiết yếu để con người tư duy, giao tiếp và tổ chức xã hội. Những bước tiến của NLP trong dịch máy, hỏi–đáp, tóm tắt, đối thoại, tìm kiếm ngữ nghĩa hay mô hình ngôn ngữ lớn đã và đang định hình lại cách chúng ta học tập, làm việc và sáng tạo.
Bộ sách Toán ứng dụng trong Trí tuệ nhân tạo và Xử lý ngôn ngữ tự nhiên là một công trình đồ sộ, lên đến gần 800 trang, được cấu trúc thành các cuốn sách khác nhau theo từng lĩnh vực hẹp của toán học, trong đó Đại số tuyến tính và ứng dụng trong Trí tuệ nhân tạo và Xử lý ngôn ngữ tự nhiên là cuốn sách được xuất bản đầu tiên, giúp người học dễ tiếp cận và nghiên cứu, làm nền tảng để tiếp tục hiểu sâu về tất cả các khía cạnh của toán học trong các hệ thống AI và NLP. Bạn đọc sẽ lần lượt nghiên cứu từng lát cắt nhỏ như những thành phần lõi cấu thành hệ thống AI/NLP:
từ tiền xử lý dữ liệu ngôn ngữ tự nhiên phi cấu trúc, số hóa thành các cấu trúc đại số (vector, ma trận, tensor); thực hiện các phép biến đổi và phép toán đặc trưng, sử dụng thống kê mô tả để quan sát dữ liệu, vận dụng xác suất để mô hình hóa bất định và ước lượng, ứng dụng lý thuyết thông tin để đo lường và so sánh phân phối, dùng thống kê suy luận để kiểm định và khái quát và đặc biệt vận dụng đạo hàm–tối ưu để huấn luyện mô hình. Trên nền tảng đó, Bộ sách cũng hướng dẫn xây dựng và thực hiện một quy trình (pipeline) hoàn chỉnh theo hướng dự án hệ thống AI và NLP lớn, giúp người học hợp nhất kiến thức toán vào bài toán thực tiễn.
Bộ sách được xây dựng công phu và tâm huyết từ trải nghiệm của tác giả là một người đã trải nghiệm cả hai lĩnh vực toán học và công nghệ thông tin trong suốt quá trình học phổ thông, đại học, thạc sĩ đến thời gian làm nghiên cứu sinh chuyên sâu về AI và NLP tại Đại học Bách khoa Grenoble (INPG), thực tập tiến sĩ tại Viện Tin học Quốc gia Nhật Bản (NII) và hơn 25 năm nghiên cứu, giảng dạy tại Trường Đại học Bách Khoa, Trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông Việt–Hàn (VKU), Đại học Đà Nẵng. Đồng thời, trong vai trò một nhà quản lý và lãnh đạo của trường đại học, tác giả càng thấu hiểu rằng muốn phát triển năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo bền vững, không thể thiếu một nền tảng sâu sắc về toán học và công nghệ–kỹ thuật.
Trong quá trình biên soạn, tác giả đã nhận được sự hỗ trợ, giúp đỡ, góp ý của nhiều đồng nghiệp, tham khảo nhiều nguồn tài liệu quý báu và tận dụng sự hữu ích, tiên tiến của các công cụ AI ChatGPT, Google Gemini như những trợ lý ngôn ngữ và kênh tham khảo gợi ý nội dung để làm cho cuốn sách thêm phần hoàn chỉnh. Tuy nhiên, toàn bộ nội dung cuốn sách là ý tưởng tâm huyết và công sức lao động kiên trì của tác giả, do đó tác giả chịu trách nhiệm hoàn toàn về nội dung và tính đúng đắn khoa học của cuốn sách. Dù đã hết sức cẩn trọng, nội dung cuốn sách này khó tránh khỏi sai sót. Mọi góp ý xin vui lòng gửi về hcphap@vku.udn.vn để tác giả tiếp tục hoàn thiện trong các lần tái bản sau cũng như tiếp tục hoàn thiện và xuất bản các cuốn sách tiếp theo về Xác suất Thống kê, Giải tích và Tối ưu trong AI và NLP để phục vụ bạn đọc.
Huỳnh Công Pháp
